Clare Dowdy

Përshtatja e Sally Potter-it të romanit klasik të Virginia Woolf, filmi që shënon 30 vjetorin e tij këtë vit,luajti Tilda Swinton si një figurë që udhëton në kohë dhe ndryshon gjininw. Ishte një kundërpërgjigje transgresive ndaj homofobisë së Britanisë së hershme të viteve ’90 dhe mbetet e rëndësishme edhe sot, shkruan Rachel Pronger, transmeton Gazeta10.

Orlando është një libër që frymëzon përkushtim. Romani eksperimental i Virginia Woolf ishte një sukses i menjëhershëm kritik dhe tregtar kur u botua për herë të parë në 1928, dhe reputacioni i tij vetëm sa është rritur që atëherë.

Historia e një aristokrati që udhëton në kohë, i cili jeton nëpër 400 vjet histori – dhe ndryshon gjini gjatë rrugës. Orlando u shkrua fillimisht si një haraç për të dashurën e Woolf-it, Vita Sackville-West, dhe tani festohet si një pikë referimi queer dhe feministe. Ka frymëzuar breza artistësh, kineastësh dhe shkrimtarësh dhe është riimagjinuar si balet, opera dhe teatër – versioni më i fundit skenik hapet në Londër këtë vjeshtë.

Më e mira nga këto ritregime i qaset Orlandos si një vepër gjithnjë në zhvillim e imagjinatës së çuditshme. Përshtatja filmike e Sally Potter, e cila shënon 30 vjetorin e saj këtë vit, është një rast i tillë. I pritur ngrohtësisht me premierën e tij në Festivalin e Filmit në Venecia në vitin 1992, Orlando e Potter-it konsiderohet tani një vepër bravura e përshtatjes.

 Me Tilda Swinton në rolin kryesor, filmi është një rrëmujë historike plot zgjuarsi dhe detaje të kushtueshme. Megjithatë, pavarësisht nga rrëfimi që përfshin epokën, është gjithashtu një film që pasqyron një moment shumë specifik në historinë britanike. Vërtetë ndaj frymës së tekstit të Woolf-it, Orlando e Potter-it është zhytur në kulturën queer dhe është bërë gjatë dekadave një subjekt magjepsjeje.

Potterit iu deshën pothuajse një dekadë për të sjellë Orlandon në ekran. Regjisori fillimisht ra në dashuri me librin si adoleshent, duke njohur menjëherë potencialin e tij kinematografik. “Kur e lexova, mund ta shihja”, ka thënë Potter. “Unë e përjetova atë … si një seri imazhesh që vërtiten nëpër kohë dhe hapësirë nga viti 1600 deri në ditët e sotme.”

 Ajo filloi t’ia prezantonte Orlandon financuesve në vitin 1984, por iu tha se koncepti ishte “i papërshtatshëm, i pamundur, shumë i shtrenjtë dhe gjithsesi jo interesant”. Potter u dekurajua përkohësisht, por në fund të viteve 1980 ajo u kthye në projekt me vendosmëri të përtërirë.

Përshtatja e tekstit amorf të Woolf ishte një sfidë. Në një intervistë të vitit 1993, Potter përshkroi se si ajo fillimisht punoi në mënyrë metodike – “duke lexuar, rilexuar dhe lexuar përsëri” – përpara se ta linte mënjanë romanin dhe ta trajtonte skenarin “si diçka më vete, sikur libri të mos ekzistonte kurrë”.

Skenari që rezulton kap shpirtin anarkik të Woolf-it, por bën rregullime të guximshme për të lehtësuar përkthimin në një formë të re arti. Për shembull, adresat e librit drejtuar lexuesit, pasqyrohen nga thyerja lozonjare e murit të katërt nga Orlando. Në një skenë të paharrueshme, Orlando zgjohet nga një gjumë i gjatë për të zbuluar se tani janë në trupin e një gruaje. “I njëjti person, pa dallim fare”, thotë një Swinton lakuriq, duke parë drejtpërdrejt nga objektivi i kamerës. “Vetëm një seks ndryshe.”, shkruan BBC News./Gazeta10.