Zyrtarë amerikanë kanë deklaruar se do të përpiqen të arrijnë një “fund përfundimtar” të luftës midis Rusisë dhe Ukrainës.

Negociatat pritet të fillojnë sot në Abu Dabi, duke shënuar bisedimet e para thelbësore midis dy palëve që nga muaji shkurt.

Këto janë gjithashtu diskutimet e para të këtij lloji që zhvillohen pasi SHBA-ja, në koordinim me Izraelin, ndërmori sulme kundër Iranit; ato vijnë pas një cikli të vështirë zgjedhjesh të ndërmjetme, i cili e ka lënë Donald Trumpin në një pozicion të dobësuar në planin e brendshëm.

Sipas zyrtarëve të administratës, një pjesë e propozimit të administratës Trump përfshin krijimin e një “arkitekture të re sigurie afatgjatë” midis Rusisë dhe Evropës.

Zyrtarët evropianë druhen se Rusia mund të këmbëngulë në kërkesat e saj të ashpra që NATO-ja të tërheqë forcat e saj ushtarake nga Evropa Lindore. Një lëvizje e tillë mund t’i linte aleatët të pambrojtur ndaj ndikimit të Moskës, në një kohë kur tensionet me Perëndimin janë në nivele historikisht të larta.

Vladimir Putini, i cili ka qenë në pushtet për më shumë se dy dekada, e ka kundërshtuar prej kohësh zgjerimin e NATO-s drejt lindjes dhe është përpjekur të rinegociojë ekuilibrin e fuqisë midis NATO-s dhe Rusisë. Megjithatë, kurrë më parë këto kërkesa nuk janë mbështetur nga administrata e një presidenti amerikan në detyrë – një administratë që e ka bërë të qartë dëshirën e saj të madhe për të arritur një marrëveshje.

Duke njoftuar për bisedimet, një zyrtar i administratës amerikane deklaroi se SHBA-ja do të ketë “nevojë për Evropën në tryezën e negociatave” për t’i dhënë fund luftës. Zyrtari shtoi se negociatorët mund ta rikthejnë në funksion Këshillin NATO-Rusi, i cili i pezulloi aktivitetet e tij pas pushtimit rus në shkallë të gjerë në vitin 2022. Heqja e sanksioneve kundër Rusisë është gjithashtu një mundësi, si pjesë e një marrëveshjeje të mundshme.

Zyrtarët amerikanë deklaruan gjithashtu se kanë diskutuar me Rusinë mbi garancitë e mundshme të sigurisë për Ukrainën – të ngjashme me Nenin 5 të NATO-s, i cili parashikon mbrojtjen e shteteve anëtare në rast sulmi. Rusia e kundërshton fuqishëm anëtarësimin e Ukrainës në NATO, si dhe vendosjen e trupave perëndimore në territorin ukrainas.

“Ajo që ata do të përfitonin do të ishte, në thelb, shumë e ngjashme me NATO-n,” tha një zyrtar i administratës amerikane. “Sigurimi i një garancie sigurie nga SHBA-ja është, në fakt, një zhvillim shumë i rëndësishëm,” shtoi ai, duke vënë në dukje se kjo do të jetë temë diskutimi midis Donald Trump-it dhe presidentit ukrainas Volodymyr Zelenskyy. “Dhe nëse ai e kërkon këtë, ajo përfaqëson një angazhim tejet të madh për sa i përket burimeve, financimit dhe mbështetjes ushtarake.”

Megjithatë, kritikët kanë ngritur pyetje se çfarë saktësisht do t’i aktivizonte këto garanci sigurie. Ata theksojnë se Neni 5 nuk e detyron në mënyrë rigoroze që shtetet anëtare të NATO-s të mbrojnë njëra-tjetrën; për më tepër, sulmet kibernetike dhe forma të tjera të luftës hibride e kanë bërë të paqartë kufirin midis ngjarjeve që do të kërkonin një përgjigje ushtarake dhe atyre që nuk do ta kërkonin.

Jared Kushner, dhëndri i Trump-it dhe një negociator kyç amerikan, foli të hënën në terma të përgjithshëm për një kornizë të re të mundshme evropiane. Ai deklaroi se SHBA-ja do të synojë të vendosë “konsultime më të forta, komunikim të besueshëm në raste krizash, transparencë më të madhe ushtarake dhe masa të ndërsjella për të ulur rrezikun e përshkallëzimit – gjithnjë duke respektuar plotësisht sovranitetin dhe vendimmarrjen e pavarur të çdo shteti.” Delegacione evropiane nga Gjermania, Franca, Mbretëria e Bashkuar, Italia dhe Bashkimi Evropian pritet të takohen me negociatorët amerikanë në Abu Dabi për të diskutuar mbi një “arkitekturë sigurie afatgjatë midis Rusisë dhe Evropës, me qëllim gjetjen e mënyrave për të parandaluar konflikte të ardhshme.”

Një zyrtar evropian i sigurisë, nga një prej vendeve pjesëmarrëse, deklaroi se propozimi amerikan mbetet i paqartë dhe se ata po përgatiten për mundësinë që SHBA-ja t’i ofrojë Rusisë lëshime të konsiderueshme gjatë konsultimeve në Abu Dabi.

“Një arkitekturë evropiane e sigurisë ekziston tashmë,” tha të hënën Kaja Kallas, shefja e politikës së jashtme të Bashkimit Evropian, gjatë një takimi të ministrave të jashtëm të G7-ës. “Ajo përfshin marrëveshje ndërkombëtare, sipas të cilave Rusia është zotuar të përmbushë detyrime të caktuara, përfshirë respektimin e sovranitetit dhe integritetit territorial. Problemi është se Rusia nuk po i respekton ato marrëveshje.”

Donald Trump ka lënë të kuptohet gjithashtu se nga Ukraina ka gjasa të kërkohet heqja dorë nga një pjesë e territorit si pjesë e një marrëveshjeje përfundimtare, dhe se vendi mund të përfundojë në një “formë paksa të ndryshme”. Pas një takimi javën e kaluar me Kirill Dmitriev, një këshilltar i Kremlinit, Trump deklaroi se do të përpiqej të arrinte një “marrëveshje të madhe e të bukur”, e cila “mund të përfshijë të gjithë Evropën”. Kritikët shprehin shqetësimin se Trump dhe Putin mund të përpiqen t’i anashkalojnë liderët evropianë dhe të negociojnë një marrëveshje paqeje që përfshin lëshime të mëdha ndaj Rusisë. “Në Evropë, kjo ide mbart me vete shumë barrë nga e kaluara,” tha një zyrtar i administratës amerikane, duke iu referuar konkretisht një propozimi rus të vitit 2021, i cili u interpretua si një ultimatum që NATO-ja të tërhiqej nga Evropa Lindore.

Në vitin 2021, Rusia i paraqiti NATO-s një listë kërkesash. Këto përfshinin ndalimin e zgjerimit të Aleancës drejt vendeve të reja — përfshirë Ukrainën — tërheqjen e trupave në kufijtë e vitit 1997, si dhe kufizime lidhur me vendet ku NATO-ja mund të vendoste raketa. NATO-ja e hodhi poshtë propozimin dhe, më pak se një muaj më vonë, Rusia pushtoi Ukrainën.

“Duhet të ndërtojmë diçka të re që të funksionojë sot… Sepse, nëse arkitektura e vjetër do të kishte funksionuar mirë, nuk do të gjendeshim te luftë e gjatë. Është e qartë se diçka nuk po funksionon dhe ne duhet të gjejmë një mënyrë për të siguruar që, kur t’i japim fund kësaj lufte, ajo të arrijë vërtet në një përfundim përfundimtar,” tha një zyrtar i administratës amerikane.

Përmbajtja e këtyre propozimeve nuk është ende e qartë, ndonëse Sekretari i Shtetit, Marco Rubio, deklaroi të hënën se “është bërë njëfarë përparimi lidhur me atë se si duhet të duket kjo arkitekturë”.

“Sigurisht, fillimisht duhet ta kapërcejmë konfliktin për të arritur në atë pikë,” shtoi ai.