Nga: Tom Robbins/Financial Times

Duke u kthyer nga lokali, vura re diçka që më bëri të ndihesha shumë i vetmuar dhe larg shtëpisë. Lugina po gëlltitet ngadalë nga hija ndërsa dielli binte pas një kreshtë të largët; Isha në një rrugë të rrethuar nga të dyja anët nga një lëmsh i trashë ahu dhe thupër argjendi, rreth një orë më këmbë nga hoteli im. Dhe e ngrirë në dëborë para meje ishte një gjurmë e madhe putrash, transmeton Gazeta10.

I kisha kushtuar pak vëmendje kur dikush kishte përmendur se këto pyje ishin shtëpia e arinjve, rrëqebullit dhe ujqërve. Tani, u përkula dhe përdora stilolapsin tim për të matur printimin – biro 15 cm e gjatë u fut lehtësisht brenda, me katër shenja kthetrash që dalin akoma më tej. Nuk dukej shumë e freskët, por atëherë çfarë dija për ujqërit? Pemët filluan të shushurijnë nga era.

Nuk ishte vetëm jeta e egër që tërhiqte ankthin tim ndërsa u ktheva me nxitim në pistë atë natë. Isha thellë në Bjeshkët e Nemuna të Shqipërisë – një emër që duket se ka shpjegime të shumta, por asnjëri prej tyre nuk është saktësisht i këndshëm. Jashtë kufijve për pesë dekada gjatë epokës komuniste të vendit, rajoni më vonë u bë i njohur për gjakmarrjen, shpopullimin e rëndë dhe dhunën e rastësishme.

Në librin e tij të vitit 1998, Malet e Nemuna, Robert Carver takon dy misionarë që kanë ngritur një zyrë turistike në Bajram Curri, qyteti më i afërt me vendin ku po qëndroja unë. Kjo është një ide që atij i duket qesharake: “Bajram Curri i bëri Haitit dhe Liberisë të duken si Côte d’Azur. Ndoshta dikush mund të hapë një agjenci të specializuar udhëtimi për vende të tilla, Dystopian Tours Inc, e cila do të specializohej në zonat e fatkeqësive të botës së tretë të stilit Graham Greene. Çdo klient do t’i garantohej të paktën dizenteria dhe plagët me armë zjarri. Bajram Curri sigurisht që do të kualifikohej.”

Çfarë do të mendonte ai për faktin që unë isha këtu për argëtimet më të këndshme të pushimeve, një udhëtim me ski? Dhe kjo – në vend që të jetë pika e pikës së një aventure qëllimisht të çuditshme dhe joshëse – Shqipëria do të ofronte disa nga skijimet më të mira që kam përjetuar ndonjëherë.

Kisha fluturuar për në Prishtinë në Kosovë, më pas mora një taksi tre-orëshe në perëndim, ndërsa shiu u shndërrua në borë ndërsa udhëtonim. Menjëherë pas kalimit në Shqipëri, shoferi im vuri në dukje bunkerët e betonit afër anës së rrugës – disa nga 750,000 të instaluar nga Enver Hoxha teksa forconte kombin e izoluar midis viteve 1960 dhe 1980. Jo shumë më vonë kaluam kthesën për në fshatin Tropojë, famëkeq, shpjegoi shoferi me të dridhura, si bastion i mafias. (Ndoshta ai ishte duke u ndikuar në mënyrë të padrejtë nga përdorimi i tij si vendlindja e gangsterëve në filmin e Liam Neeson Taken, megjithëse për një zonë malore rurale, dukej se kishte një numër të pazakontë të SUV-ve të nivelit të lartë me të errësuar dritaret dhe targat e MB.

Tek Bajram Curri ne u kthyem në veri mbi një urë që kërcasin Bailey dhe më pas në Parkun Kombëtar të Luginës së Valbonës, një luginë e egër me anë të pjerrëta që shtrihet në kufirin malazez. Plehrat buzë rrugës së qytetit dhe ndërtesat e blloqeve të flladit ia lanë vendin shpejt peizazhit të bukur natyror, rruga që gjurmon vijën e një lumi të vrullshëm me shkrirje bore befasuese blu, ndonjëherë duke u rrotulluar rreth shpateve të rrëpirës që kishte zbritur nga majat, të padukshme në re lart lart.

Pranë fshatit të Dragobisë, kaluam një sërë fermash të vogla që dukeshin idilike dhe para-industriale, barishte direkt nga një Monet në kullota të vogla të shënuara me gardhe me kunja druri. Në kohën kur u mbyllëm në Qendrën Turistike të Valbonës, një grup shtëpizash prej druri ku do të qëndroja – një helikopter i parkuar në mënyrë të papërshtatshme aty pranë – moti ishte mbyllur edhe më shumë dhe unë në majë të këmbëve me borë të freskët shkova te dera.

Binte borë pjesën më të madhe të ditës tjetër gjithashtu, sufllaqe të bardha ngriheshin më lart nga shtyllat e gardhit sa herë që shikoja nga dritarja, degët e pemëve dhe rrotulluesit e helikopterit përkuleshin poshtë nën peshën e tij. Megjithatë, të nesërmen në mëngjes, hapa derën e shtëpisë për të parë se retë ishin pastruar. Rrezet e diellit lanë majat e thyera që ngriheshin lart nga dyshemeja e luginës, duke lënë një përshtypje shumë të mirë për Dolomitet.

Me përjashtim të Dolomitëve, të mbushur me teleferikë dhe pista, të mbushura me makineri bore dhe restorante malore, këtu nuk kishte asgjë: asnjë lloj infrastrukture skijimi, vetëm disa bujtina (dhe shumica e tyre mbyllen për dimër), vetëm një rrugë që shkon deri në luginën qorre. Ndërsa shikoja, nja dy kuaj erdhën duke ecur përgjatë tij, të pashoqëruar dhe me sa duket sapo kishin dalë për një shëtitje.

Së shpejti ishim në ajër: katër të ftuar, udhërrëfyesi ynë slloven Rok Zalokar dhe piloti gjerman Dethlef Gensel. U ngjitëm shpejt, duke u nisur drejt perëndimit dhe lart drejt kreshtës së lartë në skajin më të largët të luginës së Valbonës. Diku nën dëborë ishte rruga që të çon në luginën fqinje të Shalës, një rrugë që ishte “një nga më të rrezikshmet në Shqipërinë veriore” sipas librit të Carver të vitit 1998. “Askush”, shkruan ai, “as shqiptari më i guximshëm nuk e përdori këtë pistë nëse nuk ishte i armatosur dhe i shoqëruar nga miq të armatosur”. Ne fshikulluam kalimin me shpejtësi, me stomakun që rrëmbehej ndërsa toka u zhduk poshtë nesh në anën e largët.

Ne zbritëm në majë të një grupi majash midis fshatrave Theth dhe Ducaj, u ngjitëm jashtë dhe më pas pamë sesi helikopteri po zbriste në luginë, zhurma e rotorit që tërhiqej me shpejtësi nënvizonte izolimin tonë të plotë. Zalokar na bëri një buzëqeshje të gjerë dhe disa fjalë drejtimi, më pas u zhduk në pluhur aq të thellë dhe të lehtë sa kam bërë ski kudo në Alpe.

Në fund, rreth 1000 metra poshtë, ne u rigrupuam, pa frymë dhe me shkëlqim. Si quhej ai vrapim, e pyeta Zalokarin? Ai nuk kishte përgjigje – kjo ishte hera e parë që ai e bënte ski; ndoshta askush tjetër nuk e ka pasur ndonjëherë. Vazhduam të ecnim gjithë mëngjesin, derisa kërcënimi i motit të keq na detyroi në shtëpi; ne kishim bërë nëntë vrapime të paharrueshme, të gjitha zbritjet e para.

/Gazeta10.