Bashkimi Evropian ka ndryshuar dukshëm tonin ndaj Serbisë pas glorifikimit të kriminelit të dënuar të luftës, Ratko Mlladiq, dhe pamjeve që u panë më 7 shtator në Beograd, gjatë varrimit të tij.

Fillimisht, Komisioni Evropian nuk e kishte vlerësuar ceremoninë si një varrim me nderime shtetërore. Por një ditë më vonë, Brukseli reagoi më ashpër, pasi presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, deklaruan se “pamjet nga varrimi i djeshëm i Ratko Mlladiqit në Beograd ishin tronditëse”.

Dy drejtuesit e institucioneve evropiane kritikuan praninë e zyrtarëve të lartë serbë dhe elementet e mbështetjes zyrtare gjatë ceremonisë, duke thënë se një qasje e tillë tregon dështim në përballjen me një prej kapitujve më të errët të historisë së Evropës.

Sipas tyre, këto veprime janë në kundërshtim me vlerat mbi të cilat bazohet rruga e Serbisë drejt Bashkimit Evropian.

Paralajmërime për pasoja

Reagimi i Brukselit ka nxitur edhe diskutime për pasoja konkrete ndaj Serbisë. Profesori i politikës evropiane John O’Brennan ka argumentuar se BE-ja duhet të shkojë edhe më tej, duke kërkuar madje pezullimin e procesit të anëtarësimit të Serbisë.

Ndërkohë, eurodeputetë kanë paralajmëruar se mund të kërkojnë pezullimin ose heqjen e ndihmës financiare për Serbinë. Megjithatë, mbetet e hapur pyetja nëse BE-ja do të jetë e gatshme të ndërmarrë hapa konkretë, përtej deklaratave politike.

O’Brennan vlerëson se ka ardhur koha që Serbia të përballet me pasoja për glorifikimin e kriminelëve të luftës, duke argumentuar se një shtet kandidat për anëtarësim në BE nuk mund t’i nderojë njëkohësisht kriminelët e dënuar të luftës.

Edhe ish-drejtori për zgjerim në Komisionin Evropian, Michael Leigh, ka paralajmëruar se sjellja dhe mesazhet e udhëheqjes serbe nuk janë pa pasoja për rrugën evropiane të vendit. Sipas tij, përparimi i Serbisë drejt BE-së do të ishte shumë më i shpejtë nëse liderët serbë do ta dëshmonin me vepra, e jo vetëm me fjalë, përkushtimin ndaj demokracisë, sundimit të ligjit, të drejtave të minoriteteve dhe marrëdhënieve të mira fqinjësore.

Plenkoviq: Glorifikimi i Mlladiqit është i papajtueshëm me vlerat evropiane

Edhe kryeministri kroat Andrej Plenkoviq e ka cilësuar glorifikimin e Mlladiqit si të papajtueshëm me vlerat mbi të cilat mbështetet integrimi evropian.

Ai ka deklaruar se kush i jep nderime shtetërore një krimineli të dënuar lufte nuk i kupton vlerat për të cilat angazhohet BE-ja, përfshirë demokracinë, sundimin e ligjit dhe respektimin e të drejtave të njeriut.

Në këtë klimë, Brukseli mund të përballet së shpejti me dy prova konkrete: vizitën e mundshme të von der Leyen në rajon dhe fondet që Serbia mund të përfitojë nga Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor. Sipas burimeve të cituara në tekst, për herë të parë nuk përjashtohet mundësia që Serbia të anashkalohet gjatë turneut të tetorit të presidentes së Komisionit Evropian.

Edhe fondet evropiane mund të shërbejnë si tregues i qëndrimit të ri të Brukselit, pasi pagesat nga Plani i Rritjes janë të lidhura edhe me marrëdhëniet e mira fqinjësore dhe bashkëpunimin rajonal.