Negociatat vendimtare për përcaktimin e forcave dhe sistemeve të armëve që do t’u nevojiten aleatëve për t’u përballur me një sulm të mundshëm rus, si dhe për mënyrën e financimit të kërkesave të reja të mbrojtjes, do të nisin gjatë muajit tetor. NATO përballet me sfidën e rishikimit të fuqisë së saj ushtarake.

Bisedimet do të përcaktojnë objektivat e kapaciteteve ushtarake deri në vitin 2029, duke detyruar secilin prej 32 vendeve anëtare të Aleancës të vërë në dispozicion forca ushtarake dhe pajisje konkrete.

Ky afat kohor merr një rëndësi të veçantë, pasi zyrtarë evropianë kanë paralajmëruar se Rusia mund të jetë e gatshme të sulmojë një vend të NATO-s deri në atë kohë.

Në të njëjtën kohë, administrata e Donald Trumpit po shqyrton mundësinë e një reduktimi të ndjeshëm të pranisë ushtarake amerikane në Evropë. Një vendim i tillë mund ta linte Aleancën me mungesa jo vetëm në personel ushtarak, por edhe në kapacitete thelbësore, si avionët për furnizimin me karburant në ajër, raketat me rreze të gjatë veprimi dhe mjetet për mbledhjen e informacionit, vëzhgimin dhe zbulimin.

Negociatat e ardhshme do të vënë në provë gatishmërinë e secilit vend për të rritur shpenzimet e mbrojtjes, aftësinë e Evropës për të përmbushur një pjesë më të madhe të nevojave të saj ushtarake pa SHBA-në, si dhe pyetjen nëse planet ushtarake të NATO-s duhet të mbështeten më shumë te teknologjitë e reja, si robotika dhe inteligjenca artificiale.

“Do të jetë e vështirë”, pranoi për Politico një diplomat i nivelit të lartë të NATO-s, i cili foli në kushte anonimiteti për shkak të ndjeshmërisë së çështjes.

“Shpërndarja e barrës, Shtetet e Bashkuara, mënyra se si do të ndërthuren objektivat ambiciozë me përparësitë politike… Është një ndërmarrje gjigante”, shtoi ai.

Procesi që do të përcaktojë fuqinë ushtarake të NATO-s

Aleatët pritet të nisin ditët e ardhshme diskutimet për kuadrin e përgjithshëm të objektivave të reja, i njohur si “Udhëzimi Politik” (Political Guidance).

Ky është hapi i parë i një procesi me pesë faza, i quajtur Procesi i Planifikimit të Mbrojtjes së NATO-s (NATO Defence Planning Process – NDPP). Nëpërmjet tij, Aleanca përcakton kapacitetet ushtarake që i nevojiten dhe më pas u cakton detyrime konkrete shteteve anëtare.

Admirali francez Pierre Vandier, Komandanti Suprem i Aleatëve për Transformimin në NATO dhe drejtuesi i planifikimit për mënyrën e zhvillimit të luftës në të ardhmen, theksoi se këtë herë synimi nuk është thjesht përsëritja e një procedure të zakonshme.

“Ambicia është që ky cikël të shndërrohet në një proces transformimi dhe jo të jetë diçka e gatshme, e marrë nga rafti”, deklaroi ai.

Politico bisedoi me 15 zyrtarë dhe diplomatë aktualë e të mëparshëm të NATO-s, duke identifikuar pesë çështje kryesore që pritet të përcaktojnë negociatat.

Sa ushtarë dhe sa armë i nevojiten realisht Aleancës?

Çështja e parë dhe më e rëndësishme lidhet me përcaktimin e të ashtuquajturit “niveli i ambicies” së NATO-s, domethënë numrin e ushtarëve dhe kapaciteteve ushtarake që aleatët do të zotohen të vënë në dispozicion.

Tradicionalisht, shtetet anëtare kanë rënë dakord që, përveç forcave të nevojshme për operacione të mëdha ushtarake, Aleanca duhet të ketë edhe 18 brigada shtesë, secila me rreth 5.000 ushtarë.

Këto forca janë parashikuar për misione më të kufizuara të menaxhimit të krizave jashtë territorit të NATO-s, si ato të zhvilluara në Afganistan ose Kosovë.

Megjithatë, presioni i SHBA-së që aleatët evropianë të marrin përsipër një pjesë më të madhe të përgjegjësisë për sigurinë e tyre, në kuadër të qasjes së quajtur “NATO 3.0”, mund të çojë në rishikimin e këtyre kërkesave.

Madje, nuk përjashtohet mundësia që të diskutohet një reduktim i ndjeshëm ose heqja e plotë e parashikimeve për operacione të tilla më të vogla ushtarake.

Paralelisht, aleatët do të shqyrtojnë nëse vetë procesi i planifikimit të mbrojtjes duhet të përshpejtohet në të ardhmen, në mënyrë që të përshtatet me ritmin jashtëzakonisht të shpejtë të zhvillimeve teknologjike në fushën e betejës.

Përdorimi i inteligjencës artificiale dhe i sistemeve robotike tokësore po ndryshon tashmë karakterin e operacioneve ushtarake, duke e bërë të domosdoshëm përshtatjen më të shpejtë të planeve të mbrojtjes.

Një tjetër çështje do të jetë mënyra se si forcat ushtarake konvencionale, si njësitë e këmbësorisë dhe avionët luftarakë, mund të mbështesin vendet që zotërojnë armë bërthamore, si Mbretëria e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara.

Nasima Barrow, drejtoreshë e politikës bërthamore të NATO-s, theksoi se kapacitetet e mbështetjes ushtarake konvencionale janë pjesë e pandashme e procesit të planifikimit të mbrojtjes.

“Kapacitetet e mbështetjes konvencionale janë plotësisht pjesë e procesit NDPP. Ky është një nga mesazhet kryesore që po theksojmë përpara negociatave të ardhshme”, deklaroi ajo

Si do të mbushet boshllëku në rast të një tërheqjeje të mundshme amerikane?

Reduktimi i mundshëm i pranisë ushtarake amerikane në Evropë përbën një nga faktorët më të mëdhenj të pasigurisë.

Pentagoni pritet të përfundojë në dhjetor rishikimin e vendosjes së forcave amerikane në kontinentin evropian, pikërisht kur negociatat e NATO-s do të jenë në zhvillim e sipër.

Më herët gjatë këtij viti, Uashingtoni ka tërhequr nga grupi i forcave që mund të përdoren nga Aleanca disa mjete ushtarake, si bombardues strategjikë, avionë luftarakë, dronë, nëndetëse dhe anije luftarake.

Rishikimi i ardhshëm amerikan shkakton shqetësim te aleatët evropianë, pasi mund të sjellë tërheqjen e mëtejshme të mjeteve thelbësore, si avionët e rëndë të transportit.

Fakti që rezultatet e këtij rishikimi priten në mesin e negociatave mund të shkaktojë gjithashtu vonesa në proces.

Përpjekja e Uashingtonit për të kufizuar praninë ushtarake në Evropë do t’i detyrojë aleatët të kërkojnë mënyra për të zëvendësuar kapacitetet amerikane. Kjo do të hapë një debat të vështirë mbi ndarjen e drejtë të barrës financiare dhe ushtarake, në një periudhë kur buxhetet kombëtare po përballen me presione gjithnjë e më të mëdha.

Camille Grand, drejtues i shoqatës evropiane të industrive të mbrojtjes ASD dhe ish-zyrtar i lartë i NATO-s, e përshkroi kështu ndryshimin:

“Deri kohët e fundit, i gjithë procesi i NATO-s funksiononte kështu: llogarisje se çfarë i nevojitej Aleancës dhe, kur konstatoje se nuk i kishe të gjitha kapacitetet, Shtetet e Bashkuara i mbulonin boshllëqet.”

“Kjo nuk vlen më”, shtoi ai.

Një nga propozimet që po shqyrtohen është braktisja e kërkesave të ngurta për sisteme të caktuara armësh dhe zëvendësimi i tyre me objektiva operacionalë.

Për shembull, në vend që një vendi t’i kërkohet të zotërojë një numër të caktuar raketash, atij mund t’i caktohet misioni për të neutralizuar qendrat ruse të komandimit.

Në këtë mënyrë, aleatët evropianë do të kishin më shumë fleksibilitet, veçanërisht ata që nuk kanë qasje në sistemet amerikane të armëve, si raketat e lundrimit Tomahawk.

Fabrice Pothier, ish-drejtor i planifikimit të politikave të NATO-s dhe aktualisht drejtor ekzekutiv i kompanisë konsulente Rasmussen Global, beson se ekzistojnë alternativa.

“Nuk kemi nevojë të zotërojmë mijëra raketa Tomahawk. Por mund të kemi mijëra alternativa më të lira, me kosto të ulët”, argumentoi ai.

Mosmarrëveshjet gjeografike – Jo të gjithë shqetësohen vetëm për Rusinë

Përqendrimi gjithnjë e më i madh i NATO-s te kërcënimi rus mund të shkaktojë përplasje të reja mes shteteve anëtare, pasi disa vende besojnë se ekzistojnë edhe sfida të tjera serioze të sigurisë.

Zyrtarisht, Aleanca ndjek një qasje sigurie “360 gradë”, sipas së cilës duhet të përballojë kërcënimet nga të gjitha drejtimet gjeografike.

Në praktikë, megjithatë, pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, vëmendja e NATO-s është zhvendosur ndjeshëm drejt Evropës Lindore.

Gjatë vitit të fundit është shtuar edhe vëmendja ndaj veriut, me krijimin e një misioni në Arktik, kryesisht si përgjigje ndaj presionit të Donald Trumpit lidhur me Groenlandën.

Megjithatë, disa aleatë kërkojnë që t’i kushtohet më shumë vëmendje krahut jugor dhe juglindor të NATO-s.

Ndër çështjet që shkaktojnë shqetësim përfshihen prania e mercenarëve rusë në Libi, përdorimi i mundshëm i flukseve migratore si mjet presioni, shtimi i aktivitetit të nëndetëseve dhe sulmet me dronë ndaj anijeve në Detin e Zi.

Këto përparësi të ndryshme mund ta ndërlikojnë procesin e shpërndarjes së forcave ushtarake dhe burimeve financiare.

“Ka një përqendrim të tepruar te veriu”, komentoi një diplomat i NATO-s.

“Duhet t’i ripërcaktojmë përparësitë tona”, shtoi ai.

Më shumë dronë apo më shumë tanke? Dilema vendimtare

Një nga dilemat më të rëndësishme ushtarake lidhet me ekuilibrin midis teknologjive të reja dhe sistemeve tradicionale të armatimit.

Lufta në Ukrainë ka nxjerrë në pah rolin vendimtar të mjeteve ajrore pa pilot dhe sistemeve autonome, të cilat përdoren në shkallë shumë të gjerë në fushën e betejës.

Tani NATO duhet të vendosë nëse do t’i japë përparësi më të madhe zhvillimit dhe blerjes së dronëve apo nëse do të vazhdojë të investojë me të njëjtin intensitet në pajisjet konvencionale, si tanket dhe artileria.

Shumica e vendeve anëtare kanë hartuar tashmë plane për rritjen e përdorimit të sistemeve pa pilot.

Mbretëria e Bashkuar njoftoi këtë vit krijimin e një “flote hibride”, e cila do të mbështetet kryesisht në mjete autonome, si mjetet nënujore pa pilot të tipit Type 93.

Franca ka parashikuar rreth 8,4 miliardë euro për dronët dhe municionet endacake (loitering munitions), ndërsa Gjermania planifikon të krijojë regjimentin e parë të specializuar për sistemet pa pilot gjatë vitit të ardhshëm.

Ky orientim nuk diktohet vetëm nga përparimi teknologjik, por edhe nga sfidat demografike me të cilat përballet Evropa.

Vështirësitë në rekrutimin e personelit të ri në forcat e armatosura evropiane e shtojnë nevojën për përdorimin e sistemeve autonome.

Siç shpjegoi Camille Grand: “Një nga arsyet që po i shtyn të gjithë drejt përdorimit të më shumë sistemeve pa pilot është se kemi shoqëri që po plaken. Përballemi me probleme të burimeve njerëzore.”

Në të njëjtën kohë, vendet duhet të gjejnë mënyrën për të ndjekur ritmin e zhvillimeve teknologjike ruse pa shteruar buxhetet e tyre kombëtare të mbrojtjes.

Admirali Pierre Vandier deklaroi se Rusia prodhon nëntë milionë dronë në vit, një shifër që, sipas tij, kërkon një “përpjekje mjaft radikale” nga ana e Aleancës.

Një nga zgjidhjet që ai propozoi është adoptimi i një modeli për përditësimin e rregullt të pajisjeve ushtarake, të ngjashëm me një shërbim me abonim.

Një sistem i tillë do të mundësonte rinovimin e vazhdueshëm teknologjik të sistemeve të armëve, duke kufizuar rrezikun që ato të bëhen të vjetruara brenda një kohe të shkurtër.

Mësimet nga Ukraina: Çfarë duhet të përvetësojë NATO dhe çfarë duhet të shmangë?

Çështja e pestë madhore lidhet me përfundimet që Aleanca mund të nxjerrë nga lufta në Ukrainë.

Shumica e vendeve anëtare pranojnë se Ukraina kontribuon ndjeshëm në sigurinë evropiane, pasi zotëron një ushtri të madhe me përvojë të gjerë reale luftarake.

Paralelisht, ajo ka arritur zhvillim të shpejtë teknologjik në fusha të rëndësishme, si dronët ajrorë, detarë dhe tokësorë, sistemet e mbrojtjes kundërajrore dhe raketat.

Rëndësi të veçantë ka edhe sistemi i avancuar i menaxhimit të fushëbetejës Delta, të cilin forcat ukrainase e përdorin për të mbledhur dhe shfrytëzuar informacionin operacional.

Këto kapacitete kanë bërë që disa vende anëtare të kërkojnë bashkëpunim më të ngushtë ushtarak dhe industrial me Kievin.

Megjithatë, aleatë të tjerë paralajmërojnë se mësimet e luftës në Ukrainë nuk mund të transferohen drejtpërdrejt dhe në tërësi në planifikimin ushtarak të NATO-s.

Arsyeja është se Aleanca e mbështet doktrinën e saj ushtarake në një qasje të ndryshme: operacione të shpejta manovrimi, epërsi ajrore dhe goditje precize nga distanca të mëdha.

Në të kundërt, lufta në Ukrainë ka marrë kryesisht karakteristikat e një konflikti të zgjatur rraskapitjeje, me përdorim të gjerë të dronëve dhe përballje të vazhdueshme midis sistemeve sulmuese dhe atyre mbrojtëse.

Komandanti i Lartë Ushtarak i NATO-s, gjenerali amerikan Alexus Grynkewich, iu referua kësaj çështjeje gjatë paraqitjes së tij në Parlamentin Evropian, në fillim të tetorit.

“Ka mësime jashtëzakonisht të rëndësishme nga ky konflikt, të cilat duhet t’i shfrytëzojmë”, deklaroi ai.

Megjithatë, ai nxitoi të sqaronte se synimi i Aleancës nuk është të kopjojë modelin e operacioneve ushtarake në Ukrainë.

“Ne nuk duam të luftojmë një luftë të këtij lloji”, theksoi ai. /Panorama